Warning: fread() [function.fread]: Length parameter must be greater than 0 in /usr/home/staszow/public_html/index.php on line 5

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /usr/home/staszow/public_html/index.php:5) in /usr/home/staszow/public_html/index.php on line 17
Związek Nauczycielstwa Polskiego oddział w Staszowie

ROZDZIAŁ II
Nauczyciele tajnego nauczania
na Ziemi Staszowskiej

Materiały zebrała i opracowała Komisja Historyczna przy Zarządzie
Oddziału ZNP w Staszowie:
przewodnicząca: Alina Kowalczewska, sekretarz: Krystyna Dyl,
Teresa Janik, Aleksander Kwiecień, Maria Malec, Krzysztof Pawlik,
Jadwiga Szyszka, Kazimierz Warchałowski, Jerzy Wójcicki,
Stanisław Wójcik, Michał Żal - junior, Michał Żal - senior


"Narody tracąc pamięć - tracą życie".
Jakże głęboką treść kryją te słowa.


Pragniemy uchronić od zapomnienia nauczycieli Ziemi Staszowskiej,
którzy w czasie II wojny światowej prowadzili tajne nauczanie. Inicjatywa
uwiecznienia Jch sylwetek w Pamiątkowej Księdze zrodziła się w 1985
roku, w czasie obchodów 80 rocznicy powstania Związku Nauczycielstwa
Polskiego. Przez okres czterech lat trwały przygotowania. Wielkie zaanga-
żowanie i serce w tej żmudnej pracy wykazała przewodnicząca Sekcji Eme-
rytów pani Alina Kowalczewska. To głównie dzięki Jej wysiłkowi powstała
ta Księga.
Zakładamy ją w roku 1989 z okazji uroczystości upamiętniających 50
rocznicę powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Uświetni tę roczni-
cę również tablica pamiątkowa, odsłonięta w Szkole Podstawowej Nr 1 w
Staszowie ku pamięci nauczycieli - ofiar wojny 1939 - 1945.
Wpisami do tej Księgi upamiętnimy ludzi, którzy nauczali w czasach
"pogardy i nienawiści", wykazując ogromne męstwo i ofiarność, a nade
wszystko głęboki patriotyzm.
Chcemy oddać Im należną cześć i szacunek. Wierzymy, że przykłady
Ich odwagi i umiłowania Ojczyzny posłużą za wzór młodym pokoleniom
nauczycieli i każą pochylić się w zamyśleniu nad kartami tej Księgi, aby za-
dumą i refleksją oddać hołd NAUCZYCIELOM.

Zarząd Oddziału Staszów, listopad 1989

Adamczak Stanisław
Anioł Jan
Arendarski Józef
Belusiak Stefan
Bień Janina
Bień Stanisław
Błasiński Stefan
Chałoński Stanisław
Czajecki Leon
Czajkowski Czesław
Czerwiec Stefan
Delorme Zenon
Drzymalska Kazimiera
Gawryś Teodora
Gryzełko Władysław
Jańczuk Michał
Jarema Maria
Jarema Stefan
Jarzyna Julian
Jasińska Janina
Jaśkiewicz Wincenty
Jurecki Wincenty
Kąkol Bronisława
Kiełbasa Mieczysław
Kokorzyńska Matylda
Kolenda Czesława
Kopczyński Stefan
Korpanty Janina
Kozerska Aleksandra
Król Gizela
Król Stefan
Krupa Maria
Kupisz Feliks
Lewiński Kazimierz
Litwińska Eugenia
Macek Stanisław
Malec Maria
Mańkowska Maria
Mańkowski Antoni
Marcinkowska-Wołowiec Tekla
Marglewska Maria
Marglewski Franciszek
Mazur Stanisław
Mazur Stefan
Miczulis Józef
Migoń-Stojanow Janina
Nagrodkiewicz Wacław
Olejarczyk Kazimierz
Ościk Jan
Pawłowski Józef
Piętka Roman
Praszek Wacław
Przyłucka Zofia
Punzet Antoni
Puton Piotr
Raczyńska Janina
Ramocka Stefania
Ramocki Józef
Romek Maria
Rożek Helena
Skowron Jan
Snopkiewicz Marcin
Stasińska Sylwia
Stępniewski Józef
Szpak Joanna
Sztaba Rozalia
Swiątyńska Helena
Swiątyński Józef
Telatyńska Maria
Tuźnik Władysława
Tymiński Jan
Wantuch Jan
Wdowiak Stanisław
Wołoszynowski Feliks
Wójcicki Jerzy
Żal Michał - senior

Indeks osób

Stanisław Adamczak
ur. 31 października 1897 roku w Łoniowie
Gimnazjum ukończył w 1912 roku w Sandomierzu, a następnie w roku 1916
Kurs Pedagogiczny w Radomiu. Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął 1 paź-
dziernika 1915 roku w Szkole Ludowej 2-klasowej Męskiej w Staszowie. W 1916
roku został przeniesiony jako nauczyciel do Szkoły Ludowej w Wiśniowej, a na-
stępnie w tym samym roku do Szkoły Ludowej w Dobrej, w której pracował do 31
sierpnia 1920 roku. Z dniem 1 września 1920 roku został przeniesiony do Szkoły
Powszechnej w Rytwianach, w której pracował nieprzerwanie do 31 sierpnia 1945
roku, w tym na stanowisku kierownika szkoły od 1 sierpnia 1934 roku. Z dniem 1
września 1945 roku na własną prośbę został przeniesiony do Szkoły Podstawowej
Nr 2 w Staszowie, gdzie pracował do przejścia na emeryturę, tj. do roku 1965. Po
przejściu na emeryturę pracował w tej szkole w wymiarze 1/2 etatu aż do śmierci,
tj. do 27 lutego 1970 roku. W latach 1947 - 1950 był kierownikiem Publicznej
Średniej Szkoły Zawodowej dla dorosłych w Staszowie.
Był wyróżniającym się społecznikiem i związkowcem. Jako nauczyciel i wycho-
wawca miał bardzo duże osiągnięcia. Cieszył się bardzo dużym autorytetem. Przez
wszystkich ceniony i szanowany. Przez szereg kadencji był sekretarzem Zarządu
Oddziału Powiatowego ZNP.
W czasie okupacji prowadził tajne nauczanie młodzieży, od 1 marca 1940 roku
do 30 lipca 1944 roku, co zostało udokumentowane przez Inspektorat Oświaty
w Sandomierzu nr 61 z dnia 6 listopada 1945 roku, zweryfikowane orzeczeniem
Okręgowej Komisji Weryfikacyjnej przy Kuratorium Okręgu Szkolnego w Kiel-
cach. W czasie okupacji podzielał los kolegów "męczenników" - był więziony
w roku 1943 w Sandomierzu jako zakładnik, ponieważ ludzie nie wyjeżdżali na
roboty do Niemiec.
Stanisław Adamczak był wzorem nauczyciela wychowawcy, patrioty, społeczni-
ka i związkowca. Za pracę zawodową i społeczną był już w 1938 roku odznaczony
Brązowym i Srebrnym Medalem. W wolnej Ojczyźnie otrzymał szereg dyplomów,
nagród oraz odznaczeń. W uznaniu zasług na polu oświaty otrzymał Złotą Odzna-
kę ZNP, Brązowy, Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi, Medal 10-lecia i Medal "Za Zasługi
dla Kielecczyzny". Był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

Jan Anioł
ur. w 1898 roku w Szczece
Nauczyciel i regionalista Ziemi Staszowskiej. Badacz dziejów Rytwian, Połańca
i Staszowa. Autor niedokończonej monografii o Ziemi Staszowskiej.
Po ukończeniu szkoły elementarnej w rodzinnej wsi, dalsze nauki pobierał w
Liceum Krzemienieckim. I wojnę światową spędził na kresach wschodnich. W
1920 roku został wcielony do wojska do 3 Pułku Strzelców Granicznych, a następ-
nie przeniesiony do 21 Pułku Ułanów. W czerwcu 1921 roku został urlopowany
bezterminowo. W okresie międzywojennym był nauczycielem na Wołyniu. Okres
okupacji spędził w stronach rodzinnych. W Szczęce prowadził tajne nauczanie. Po
zakończeniu wojny podjął pracę na Śląsku, skąd w roku 19.54 powrócił na Ziemię
Staszowską. Przez pewien czas pracował w Inspektoracie Oświaty Powiatowej
Rady Narodowej w Staszowie, w charakterze głównego księgowego. Równocze-
śnie zbierał materiały dotyczące historii regionu. Od 1961 roku do 1964 roku, tj.
do czasu przejścia na emeryturę, pracował jako nauczyciel historii w Szkole Pod-
stawowej w Rytwianach. Będąc na emeryturze nadal z wielką pasją kontynuował
pracę badacza dziejów regionu staszowskiego. Utrzymywał kontakty z zawodo-
wymi historykami, między innymi z prof. Stanisławem Herbstem z Uniwersytetu
Warszawskiego. Uprawiał również publicystykę historyczną, był między innymi
korespondentem kieleckiego "Słowa Ludu". Zmarł w sierpniu 1972 roku.

Józef Arendarski
ur. 10 lutego 1899 roku w Szydłowie
Seminarium Nauczycielskie w Kielcach ukończył w roku 1920 i podjął pracę
w Szkole Powszechnej w Kargowie. W 1926 roku został przeniesiony do Szko-
ły Powszechnej w Szydłowie, gdzie uczył do wybuchu II wojny światowej. W
okresie okupacji przebywał w Chmielniku i tam uczył na tajnych kompletach. W
Chmielniku przeszedł przesłuchiwania gestapowskie, po których ukrywał się przed
Niemcami. Po wojnie wrócił do Szydłowa na stanowisko kierownika szkoły. W
Szydłowie pełnił również funkcję dyrektora Szkoły Przysposobienia Rolniczego. Na
emeryturę odszedł w 1970 roku.
Józef Arendarski był cenionym nauczycielem oraz dyrektorem szkoły. W uzna-
niu zasług otrzymał wiele wyróżnień i odznaczeń: Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Ka-
walerski Orderu Odrodzenia Polski, Złotą Odznakę ZNP oraz Zasłużony Działacz
Zespołów Sportowych.

Stefan Belusiak
ur. w 1912 roku w Oględowie
W 1930 roku ukończył Gimnazjum w Staszowie. Po odbyciu czynnej służby
wojskowej i podchorążówki uzyskał stopień wojskowy podporucznika. Wybuch
wojny we wrześniu 1939 roku i powołanie do wojska zastało go na studiach IV
roku weterynarii we Lwowie. W 1940 roku wrócił do Oględowa. Należał do AK,
razem z bratem Aleksandrem zajmował się tajnym nauczaniem. Zmarł na płuca w
1945 roku, zaraz po zakończeniu wojny.
Janina Bień
Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Łubnicach. Wybitny pedagog. Uczyła języka
polskiego i historii. W czasie okupacji należała do Tajnej Organizacji Nauczyciel-
skiej ucząc konspiracyjnie w Łubnicach.

Stanisław Bień
ur. 4 maja 1915 roku w Ossali
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął jako bezpłatny praktykant w Szkole
Powszechnej w Bodzechowie koło Ostrowca (od 1 września 1938 do 30 czerwca
1939). Podczas okupacji (1 stycznia 1940 do 31 lipca 1944) na terenie gminy Tursko
Wielkie prowadził tajne nauczanie na poziomie gimnazjalnym, będąc jednocześnie
przewodniczącym Gminnej Komisji Kulturalno-Oświatowej. Po odzyskaniu nie-
podległości pracował jako nauczyciel matematyki w Koedukacyjnym Gimnazjum na
prawach szkół państwowych w Łoniowie w okresie od 1 października 1944 do 31
grudnia 1945. Od 1 stycznia 1946 do 15 lutego 1951 roku pracował w Szkole Pod-
stawowej w Lipniku nad Opatówką na stanowisku kierownika szkoły. Od 16 lutego
1951 roku zostaje przeniesiony do Liceum Ogólnokształcącego w Staszowie, gdzie
pracuje do sierpnia 1962 roku, w tym jako dyrektor od 1 września 1954 do sierpnia
1961 roku. W roku 1962 wyjechał wraz z rodziną do Błonia koło Warszawy.
Jako nauczyciel matematyki i dyrektor tak kierował szkołą, by z każdym ro-
kiem podnosiła sprawność i stawała na wyższym poziomie. Był dobrym pedago-
giem i przyjacielem młodzieży. Stosował różne metody, by jak najlepsze wyniki
były osiągane nawet przez uczniów przeciętnych. Dużo pracy włożył w budowę
i wyposażenie nowego budynku, w którym szkoła mieści się obecnie, a także w
przeprowadzenie remontu i dostosowanie starego budynku szkolnego do potrzeb
internatu dla młodzieży zamiejscowej.
Stanisław Bień wraz z żoną Janiną z domu Kaczmarską, nauczycielką Szkoły
Podstawowej Nr 1 w Staszowie, prowadzili w okresie okupacji tajne nauczanie w
Ossali i Tursku Wielkim.

Stefan Błasiński
ur. w 1904 roku w Oględowie
Ukończył Gimnazjum w Staszowie, a następnie polonistykę i biologię na Uni-
wersytecie Warszawskim. Pracował jako nauczyciel Gimnazjum w Ostrogu nad
Horyniem, a od 1937 roku objął stanowisko dyrektora tej szkoły. W jesieni 1939
roku powrócił do Oględowa, przebywał u kuzyna Jana Wojtasia, gdzie prowadził
tajne nauczanie.
Zginął od kuli niemieckiej pod Niemścicami 4 lipca 1943 roku.

Stanisław Chałoński
ur. w 1910 roku
Student Politechniki Warszawskiej. Uczył przedmiotów ścisłych na tajnych
kompletach w Połańcu. Zmarł w 1980 roku.

Leon Czajęcki
Długoletni kierownik Szkoły Podstawowej w Grzymale. W okresie okupacji
organizował tajne mauczanie i jednocześnie był kierownikiem tajnych kompletów.
Z okupantem walczył z książką i bronią w ręku w szeregach AK. Jako nauczyciel
tajnego nauczania wniósł piękną kartę w szerzeniu oświaty w okresie okupacji.
Leon Czajęcki, zasłużony pedagog Ziemi Staszowskiej, był również wielkim
społecznikiem i patriotą. Oddany sprawie Polski bez reszty.

Czesław Czajkowsłri
ur. 24 grudnia 1886 roku w Staszowie
Ukończył seminarium nauczycielskie w Solcu nad Wisłą. Pracę w zawodzie
nauczycielskim rozpoczął od 1907 roku w Szkole Podstawowej w Starej Wsi,
gdzie pracował do 1915 roku. W latach 1915 - 1918 zajmował się organizacją
Czerwonego Krzyża na terenie Rosji. Następnie wraca bliżej miejsca urodzenia i
od 1 września 1918 roku do 31 sierpnia 1922 roku pracuje w Szkole Podstawowej
w Krynkach w pow. opatowskim i Szkole Kolejowej w Ostrowcu. Od 1 września
1922 roku do 31 sierpnia 1951 roku pracuje w Szkole Podstawowej w Staszowie.
W okresie okupacji bierze czynny udział w tajnym nauczaniu. Od 1951 roku zo-
staje przeniesiony w stan spoczynku. W latach 1951 do 1972 pracuje w niepełnym
wymiarze godzin w Liceum Korespondencyjnym (1 rok), a następnie w Zasadni-
czej Szkole Zawodowej i Technikum Ekonomicznym w Staszowie.

Stefan Czerwiec
ur. 28 lipca 1912 roku w Sielcu
Seminarium Nauczycielskie ukończył w 1934 roku w Słonimie, woj. nowo-
grodzkie. Następnie odbył roczną i bezpłatną praktykę w Szkole Podstawowej w
Rusakowie i Szkole Podstawowej w Albertynie. Wojna przerwała czynną pracę
zawodową. W czasie okupacji zamieszkał w Staszowie, gdzie uczył na tajnych
kompletach. Praca ta wynikała z potrzeby społecznej i powinności wobec narodu.
Tuż po wojnie dyrektor Kopczyński zatrudnił prof. Czerwca jako nauczyciela
pedagogiki, psychologii, metodyki nauczania i języka polskiego na dwóch kursach,
które trwały przez 2 lata po 10 miesięcy każdy. Kursy te przygotowywały pracy w
szkołach podstawowych. Od 1945 roku pracował w LO w Staszowie w charakte-
rze nauczyciela j. polskiego.
W roku szkolnym 1952/53 na polecenie KOS w Kielcach zorganizował Zasad-
niczą Szkołę Zawodową, która znalazła pomieszczenie w dawnych koszarach 24
pułku carskich dragonów. Na stanowisku dyrektora realizował dzieło swego życia
- organizację i rozbudowę szkoły. W latach 1952 - 1956 przebudował i przystoso-
wał blok I na izby lekcyjne i internat. W latach 1957 - 1962 nastąpiła rozbudowa
warsztatów, budowa kotłowni, wprowadzenie co., remont budynków, przejęcie
baraku przy ul. Kościuszki i przystosowanie go na internat, budowa sali gimna-
stycznej, nowych warsztatów oraz Domu Nauczyciela dla 12 rodzin, przejęcie od
Klubu Sportowego "Pogoń" stadionu będącego w budowie. W większości były to
prace nieinwestycyjne, a więc wymagające dużej operatywności i zaangażowania, a
przede wszystkim dużego wkładu pracy. Organizowanie czynów społecznych było
jego domeną. Przekonywał do nich młodzież, rodziców i nauczycieli. Był wielkim
przyjacielem młodzieży, wielkim pedagogiem, budowniczym i społecznikiem. Peł-
nił w Staszowie bardzo dużo funkcji społecznych.
Za swoją wszechstronną działalność zawodową i społeczną był wielokrotnie
odznaczany i wyróżniany. Otrzymał: Medal X-lecia PRL, Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż
Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Medal
30-lecia, Medal za Zasługi dla Obronności Kraju, tytuł honorowy Zasłużony Na-
uczyciel PRL, Złoty Medal za zasługi dla Pożarnictwa, Złotą Odznakę ZNP, Odzna-
kę za Zasługi dla Kielecczyzny. Wpisany do Księgi Zasłużonych dla woj. kieleckiego
oraz do Księgi Zasłużonych dla woj. tarnobrzeskiego.
Na emeryturę odszedł w 1976 roku jako człowiek czynu bez reszty oddany
szkole, młodzieży, powierzonej mu pracy zawodowej i społecznej. Zmarł w 1988
roku w Warszawie i tam został pochowany.

Zenon Delorme
Nauczyciel na tajnych kompletach. Uczył matematyki, fizyki oraz języka nie-
mieckiego w Połańcu.

Kazimiera Drzymalska
ur. 4 marca 1897 roku w Przemyślu
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczęła w 1920 roku w powiecie ra-
domskim. Od 1923 roku zatrudniona w Szkole Powszechnej w Osieku, w której
pracowała do roku 1975. Ogółem w zawodzie nauczycielskim przepracowała 59
lat, w tym 50 lat w pełnym wymiarze godzin. Od 10 kwietnia 1970 roku jest na
emeryturze.
Przez swoją długoletnią pracę w Osieku związała się na trwałe z tym środo-
wiskiem, a rzetelną i sumienną pracą zyskała sobie szacunek i wdzięczność trzech
pokoleń. Za wzorową i nowatorską pracę nauczycielską otrzymywała dodatek
specjalny dla wybitnych pedagogów, była wyróżniana i nagradzana dyplomami i
nagrodami pieniężnymi. Zawsze wyróżniała się w pracy społecznej w środowisku
i w organizacji ZNP, której członkiem jest od 1920 roku.
W czasie okupacji brała udział w tajnym nauczaniu - dezorganizowanym. Zastę-
powała ukrywającego się kierownika szkoły. Wyróżniała się w pracy nad likwidacją
analfabetyzmu.
Za osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej otrzymała odznaczenia: Krzyż
Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Krzyż Zasługi, Złotą Odznakę
ZNP.

Teodora Gawryś
ur. 17 marca 1908 roku w Hojance w ZSRR
Pracę zawodową rozpoczęła w okresie międzywojennym. Już wówczas jej
postawa i talent pedagogiczny budził uznanie społeczeństwa. Za swoją postępową
działalność kilkakrotnie naraziła się władzom. W okresie okupacji kontynuowała
pracę prowadząc tajne nauczanie. Po wojnie współuczestniczyła w odbudowie
szkolnictwa. Ustawicznie dokształcała się. Inicjatorstwo, nowoczesność i inspira-
torski charakter jej pracy doceniono powierzając jej funkcję instruktora PODKO
na powiat staszowski. Była laureatem wielu konkursów na odczyty pedagogiczne.
Wielokrotnie wyróżniana i nagradzana. Ceniona jako wychowawca, koleżan-
ka, działacz społeczny i wzorowy pedagog. Obecnie stan zdrowia nie pozwala
kontynuować jej pracy społecznej. Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu
Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi oraz Medalem Komisji Edukacji Na-
rodowej.

Władysław Gryzełko
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął 17 grudnia 1934 roku jako nauczy-
ciel 2-klasowęj Publicznej Szkoły Powszechnej w Ruszczy. 1 września 19.36 roku
powierzono mu obowiązki kierownika tej szkoły.
W czasie okupacji od września 1940 roku prowadził tajne nauczanie. W roku
szkolnym 1940/41 uzupełniał materiał nauczania z przedmiotów zakazanych
w zakresie klasy V szkoły powszechnej, w roku 1941/42 przerobił z całą klasą
wszystkie przedmioty klasy VI. W roku szkolnym 1942/43 przerobił klasę I gimna-
zjalną, a w roku 1943/44 - II gimnazjalną za wyjątkiem języków obcych. Egzaminy
z nauczanych przedmiotów przeprowadzał dr Józef Zabrzeski, inspektor szkolny
w Ostrowcu Świętokrzyskim. Tajne nauczanie w czasie okupacji odbywało się w
bardzo trudnych warunkach, z narażeniem życia, szczególnie na terenie Połańca i
Ruszczy, gdyż w sąsiedniej wsi była cała kolonia niemiecka.

Michał Jańczuk
ur. w 1888 roku w ok. Lwowa
Od 1924 roku kierownik 7-klasowej Szkoły Powszechnej w Połańcu. Nauczyciel
fizyki i chemii. Uczestnik tajnego nauczania. Uczył języka niemieckiego. Wybitny
pedagog. W latach pięćdziesiątych został zwolniony z zawodu nauczycielskiego za
słuchanie radia Wolna Europa. W roku 1955 Inspektor Szkolny Edward Szemraj pro-
ponował mu powrót do zawodu, lecz on wraz z synem wyjechał do Szczecina.
Zmarł na białaczkę w 1966 roku. Pochowany został na cmentarzu w Połańcu.

Maria Jarema
ur. 3 kwietnia 1915 roku w Połańcu
Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Sandomierzu ukończyła w 1934
roku. Był to rok klęski żywiołowej spowodowanej powodzią. Powiatowy Komitet
Powodziowy zaangażował ją do pracy w charakterze kierowniczki i wychowawczyni
przedszkola dla powodzian w Nakolu. Z powodu kryzysu gospodarczego od 1935
roku została bez pracy. W tym też czasie wyszła za mąż za kierownika szkoły Stefana
Jaremę. W sierpniu 1939 roku mąż został powołany do wojska, zaś po kapitulacji do-
stał się do obozu jenieckiego w Lamsdorfie, gdzie przebywał 2 lata. Maria samotnie
wychowywała 2-letniego syna oraz rozpoczęła tajne nauczanie w klasach V i VII, któ-
re trwało 3 lata i 11 miesięcy. Oprócz tajnego nauczania współdziałała konspiracyjnie
na terenie gminy Strużki z ugrupowaniem AK "Jędrusie". W grupie kobiet działają-
cych w konspiracji szyła bieliznę dla partyzantów, przygotowywała posiłki, paczki dla
jeńców obozowych, przewoziła broń zrzutową itp. Brała też udział w kolportowaniu
ulotek oraz organizowała w swoim mieszkaniu wieczory patriotyczno - poetyckie.
1 października 1944 roku została mianowana nauczycielem Szkoły Podstawo-
wej w Nakolu. Od 1 września 1945 roku do 30 sierpnia 1950 roku pracowała
w Szkole Podstawowej w Szczęce. Tu dużo wysiłku włożyła w pracę na odcinku
oświaty dla dorosłych, prowadząc kursy wieczorowe dla młodzieży uzupełniającej
wykształcenie z zakresu klas V-VII. Oprócz trudnej pracy pedagogicznej, polegają-
cej na nauczaniu w klasach łączonych, braku podstawowych pomocy naukowych,
z wielką pasją i zaangażowaniem prowadziła pracę kulturalno-oświatową dla
środowiska. Organizowała przedstawienia, akademie okolicznościowe, imprezy
międzyszkolne, wieczory literackie, chór szkolny i chór z młodzieżą pozaszkolną.
W 1950 roku przeniosła się wraz z mężem do Kleczanowa koło Sandomierza.
Obecnie mieszka w Sandomierzu. Nadal aktywnie działa w ZNP oraz pełni funkcję
przewodniczącej Sekcji Nauczycieli Emerytów i Rencistów. Uczuciowo związana
ze Staszowem.

Stefan Jarema
ur. we Lwowie
Pracował jako kierownik w Sandomierskich Szkołach Powszechnych. 24
sierpnia 1939 roku został zmobilizowany i dopiero po 2 latach wrócił z obozu
jenieckiego Lamsdorf chory i wycieńczony. Wkrótce po powrocie podjął pracę w
Szkole Podstawowej w Sworoniu. Byl to teren konspiracyjnej działalności "Jędru-
siów". Przeżył cudem straszną pacyfikację niemiecką, podczas której spalono wraz
z ludźmi (94 osoby) wieś Strużki oraz wywieziono w nieznane 50 osób. W 1945
roku na własną prośbę przeniesiony został do Szczeki, gdzie zorganizował szkołę
7-klasową. Uczył historii, geografii i języka niemieckiego. Prowadził kursy wieczo-
rowe dla analfabetów oraz uczył na kursach wieczorowych dla młodzieży starszej.
Cieszył się dużym autorytetem w środowisku staszowskim.
W roku 1950 wyjechał z żoną do Kleczanowa koło Sandomierza. Zmarł w 1966
roku.

Ks. Julian Jarzyna
ur. w 1900 roku
Profesor Seminarium w Sandomierzu. Poszukiwany w Połańcu i jego okolicach.
Zmarł w 1978 roku.
Duchownego i Kapelan Wojska Polskiego przez okupanta. Prowadził tajne
nauczanie

Janina Jasińska
Nauczycielka Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego w Staszowie. Uczyła ję-
zyka niemieckiego. W ramach prac pozalekcyjnych była opiekunką drużyny harcer-
skiej i samorządu szkolnego. Działalność pozalekcyjną i wychowawczą opierała na
metodach i formach pracy harcerskiej. Kształcąc charaktery swych wychowanków
wpajała miłość do Ojczyzny oraz obowiązek służenia jej bez reszty. Była bardzo
wymagająca i stanowcza w swym nauczycielskim działaniu. Osiągała bardzo dobre
wyniki nauczania. Była szanowana przez uczniów i miejscowe społeczeństwo.

Wincenty Jaśkiewicz
ur. w 1903 roku w Borku Klimontowskim
W 1939 roku pracuje na stanowisku kierownika Szkoły Podstawowej w Strzego-
miu. Jako porucznik rezerwy bierze udział w kampanii wrześniowej. W listopadzie wra-
ca na swoją placówkę i podejmuje pracę w szkole. W 1941 roku należy i bierze czynny
udział w konspiracyjnej organizacji wojskowej Związku Walki Zbrojnej, a po jej prze-
mianowaniu w 1942, w Armii Krajowej. 4 czewca 1942 roku został aresztowany przez
żandarmerię niemiecką i osadzony w więzieniu w Sandomierzu, później w Ostrowcu
Świętokrzyskim, a następnie przewieziony do obozu koncentracyjnego w Mauthausen,
gdzie wg pisma komendantury obozu zmarł 4 października 1942 roku.

Wincenty Jurecki
Kierownik Szkoły Podstawowej w Grzybowie buskim. Zasłużony długoletni peda-
gog. Dobry organizator życia szkoły, społecznik i patriota. W Grzybowie buskim pra-
cował wiele lat przed II wojną światową. W okresie okupacji zwolniony z pracy przez
władze okupacyjne. Czynny członek AK. Brał udział z grupą AK w likwidowaniu volks-
deutscha zamieszkałego w Sielcu o nazwisku Rezlehr, zwanym pospolicie "Jędruś",
który znany był jako kat polskich dzieci i rozpracowywał organizację AK na terenach
gmin Oględów i Tuczępy. W czasie likwidacji posiadał listę członków AK z tych gmin.
Wincenty Jurecki cieszył się dużym autorytetem w środowisku jako długoletni
zasłużony kierownik szkoły, dobry gospodarz i społecznik.

Bronisława Kąkol
Nauczycielka Powszechnej Szkoły w Woli Osowej w latach 1934 - 1944. W
czasie ofensywy w roku 1944 ludzi z wioski wysiedlono, a szkoła uległa spaleniu.
Prowadziła tajne nauczanie w zakresie szkoły powszechnej z języka polskiego i
historii Polski na terenie wsi Wola Osowa.
Ks. Mieczysław Kiełbasa
W czasie okupacji był wikariuszem parafii w Beszowej. Należał do Tajnej Or-
ganizacji Nauczycielskiej ucząc w Beszowej i okolicy. Ceniony jako nauczyciel i
wychowawca.
Zmarł 17 stycznia 1944 roku przeżywszy 33 lata.

Matylda Kokorzyńska
ur. 11 lutego 1913 roku
Przepracowała w zawodzie nauczycielskim 38 lat w Szkole Podstawowej w
Osieku. Była także Instruktorem Sekcji Biologii na powiat Staszów. W czasie oku-
pacji prowadziła tajne nauczanie - niezorganizowane. Jako mężatka w czasie oku-
pacji tj. od września 1942 do 1945 roku zwolniona z pracy. Posiada odznaczenia:
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Zloty Krzyż Zasługi, Medal Komisji
Edukacji Narodowej, Odznaczenie na 60-lecie PCK.

Czesława Kolenda
ur. 8 marca 1905 roku w Limanowej
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczęła w Szkole Powszechnej w Kieł-
czynie. Po zawarciu związku małżeńskiego z Romanem Kolendą, kierownikiem
Szkoły Powszechnej w Pecławicach, została przeniesiona do tejże szkoły.
W okresie okupacji nie pracowała w szkole lecz prowadziła tajne nauczanie.
Pracę w zawodzie nauczycielskim ponownie podjęła we wrześniu 1945 roku w
Szkole Podstawowej w Kiełczynie w charakterze kierownika szkoły.
Była dobrym pedagogiem oraz społecznikiem. Bardzo pozytywnie oddziaływa-
ła na środowisko. Była ceniona i szanowana przez grono nauczycielskie i miejsco-
we społeczeństwo.
Przeżycia wojenne i okupacyjne, tragiczna śmierć męża w znacznym stopniu
przyczyniły się do jej śmierci. Zmarła 6 czerwca 1956 roku.

Stefan Kopczyński
ur. w 1890 roku
Pracował w latach 1933 - 1950 jako dyrektor Gimnazjum Koedukacyjnego w
Staszowie. W czasie okupacji był organizatorem tajnego nauczania w Staszowie w
zakresie szkoły średniej. Działał w ruchu oporu znany pod pseudonimem "Kotwicz".
Zaraz po wyzwoleniu zorganizował pierwszą szkołę średnią na Ziemi Staszowskiej.
Szkolę tę otwarto w Połańcu, gdzie znalazła się w następstwie wysiedlenia
większość staszowskich nauczycieli: Maria Nowogradzka, Stanisław Mazur, Ro-
muald Grochowski, Jan Ościk, matematyk politechniki Wolibner. Przy ich pomocy
prof. Kopczyński uporządkował baraki szkolne oraz ściągnął do nich urządzenia
szkolne. Jedynymi pomocami na początku była stara tablica, jedna mapa, oraz kilka
podręczników uratowanych z pożogi wojennej. Nauczyciele pod dyrekcją prof.
Kopczyńskiego wzięli się do pracy. Cierpieli niedostatek, lecz nikt nie upominał
się o zapłatę. W roku następnym, gdy wyzwolona została pozostała część Ziemi
Staszowskiej, dyrektor Kopczyński przeniósł się do Staszowa, gdzie w marcu 1945
roku zostało otwarte gimnazjum pod jego dyrekcją. Stanowisko to pełnił do sierp-
nia 1950 roku. Zmarł 26 listopada 1953 roku.
Stefan Kopczyński był wspaniałym pedagogiem, społecznikiem i patiotą. To
wielce zasłużona postać Ziemi Staszowskiej.

Janina Korpanty
ur. w 1910 roku w Mielcu
Wybitna humanistka, nauczycielka Szkoły Podstawowej w Połańcu. W okresie
okupacji prowadziła tajne nauczanie w Połańcu. Po wyzwoleniu uczyła historii w
Gimnazjum i Liceum w Mielcu. Zamieszkuje w Mielcu.

Aleksandra Kozerska
ur. w 1909 roku na Wołyniu
W 1940 roku cała rodzina została wywieziona na Sybir i tam zginęła. Ona zosta-
ła sama. Nauczycielka Ziemi Staszowskiej od 1945 roku. Początkowo pracowała w
Woli Malkowskiej, a następnie w Kiełczynie jako polonistka. Obok rzetelnej pracy
pedagogicznej zajmowała się również problemami młodzieży wiejskiej. Zawsze
była tam, gdzie potrzebna była pomoc pedagoga, serdecznego przyjaciela, czło-
wieka o wrażliwym sercu.
Aleksandra Kozerska przez wiele lat pełniła szereg funkcji w POP, KG PZPR.
Jest ceniona i szanowana jako zasłużony nauczyciel, społecznik i człowiek o wiel-
kim sercu. W uznaniu zasług otrzymała wiele nagród i odznaczeń: ZKZ, KKOOP,
Odznakę za Tajne Nauczanie, Złotą Odznakę ZNP, Odznakę za Zasługi dla Kielec-
czyzny, Odznakę za Zasługi dla woj. tarnobrzeskiego.

Gizela Król
ur. 6 maja 1896 roku w Jarosławiu
Ukończyła Seminarium Nauczycielskie w Samborze i w roku 1919 wyjechała
na teren województwa lubelskiego, gdzie podjęła pracę nauczycielską w Wilkowie
w powiecie puławskim. W Szkole Powszechnej pracowała do 1944 roku. W czasie
okupacji uczyła na kompletach tajnego nauczania z zakresu szkoły powszechnej w
swoim mieszkaniu, jak też w domach prywatnych.
Od 1945 roku pracowała na stanowisku nauczycielki w Szkole Podstawowej
w Pliskowoli, a następnie była kierownikiem Szkoły Podstawowej w Długołęce.
Wraz z Komitetem Rodzicielskim organizowała budowę budynku szkolnego
w czynie społecznym - pierwszego nowego budynku na terenie gminy Osiek.
Uczestniczyła w akcji likwidacji analfabetyzmu. Była bardzo dobrym organiza-
torem pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Wzorowo prowadziła
kancelarię szkoły. Cieszyła się wysokim autorytetem wśród grona nauczyciel-
skiego i w środowisku.
Zmarła w 1972 roku.
Ks. Stefan Król
Wikariusz i katecheta w Szkole Powszechnej w Połańcu. Założyciel ZWZ i AK
w Połańcu. Wielki patriota i przyjaciel młodzieży. Ukrywał się przed Niemcami.
Zmarł na zawał serca.

Maria Krupa
ur. w 1912 roku w Jordanowi e
Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Bogorii. Pracę w tej szkole rozpoczęła
w 1937 roku po 5-letnim okresie bezrobocia. W Szkole Podstawowej w Bogorii
uczyła 33 lata. Na emeryturę przeszła w 1977 roku.
W czasie okupacji uczyła na tajnych kompletach i była łączniczką AK. Maria
Krupa to wybitny i zasłużony pedagog. Bardzo subtelna. Swą osobowością pozy-
tywnie oddziaływała na młodzież i środowisko. Była wielce ceniona jako człowiek,
pedagog, społecznik i patriota. Uczyła przeważnie klasy młodsze i geografii. Jako
instruktor metodyk z geografii udzielała cennych wskazówek metodycznych na-
uczycielom, szczególnie młodym. Jej ideowość w życiu publicznym łączyła się z
wysokimi walorami w życiu osobistym. Była wzorem do naśladowania.
Zmarła 26 lutego 1960 roku w Sandomierzu i tam została pochowana.

Feliks Kupisz
ur. w 1910 roku w Bardzie koło Rakowa
Od roku 1935 do 1960 pracował w Szkole Podstawowej w Jurkowicach. Pro-
wadził tajne nauczanie w zakresie powszechnej szkoły podstawowej w Jurkowi-
cach. Następnie wyjechał do Grodziska Mazowieckiego, gdzie mieszka do chwili
obecnej.
Był pedagogiem wszechstronnym, uczył wszystkich przedmiotów.

Kazimierz Lewinski
Nauczyciel Szkoły Powszechnej w Tuczępach z okresu przedwojennego.
Uczestnik wojny obronnej w 1939 roku. W okresie okupacji walczył w szeregach
AK. Współpracownik KEDYWu Armii Krajowej na terenie gminy Tuczępy. Był
członkiem tajnego nauczania przy Szkole Powszechnej w Grzymale. Po odzyskaniu
niepodległości w 1945 roku przeniesiony został do Sielca na stanowisko kierow-
nika szkoły.
Kazimierz Lewinski miał bardzo duże osiągnięcia jako nauczyciel, kierownik
szkoły, bojownik o wolność oraz nauczyciel tajnych kompletów.

Eugenia litwińska
Nauczycielka nauczania początkowego w Szkole Powszechnej w Połańcu. W
czasie okupacji uczyła na tajnych kompletach w Strzegomiu.
Stanisław Macek
Był kierownikiem Szkoły Powszechnej w Łubnicach. Organizator wszelkich
prac na rzecz szkoły i środowiska. Oficer rezerwy i legionista. Zmobilizowany
w 1939 roku, w czasie walk wzięty do niewoli. Całą okupacje spędził w obozie
koncentracyjnym w Dachau. Po wyzwoleniu wynędzniały, zrujnowany fizycznie i
psychicznie zamieszkał w Busku.

Maria Malec
ur. 26 września 1908 roku
Nauczycielka Szkoły Podstawowej Nr 1 w Staszowie. Była niezwykłą postacią
w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym Staszowa. Po ukończeniu Semi-
narium Nauczycielskiego w Sandomierzu w 1932 roku otrzymała pracę w Szkole
Powszechnej w Staszowie. Szkole tej była wierna do końca swej czynnej pracy za-
wodowej. W okresie okupacji jako mężatka została zwolniona z pracy i zamieszka-
ła we wsi Kurów, gdzie od pierwszych dni prowadziła tajne nauczanie. Sama starała
się o zeszyty i podręczniki, wykorzystując przechowywane egzemplarze z pracy
szkolnej sprzed okupacji. Jej działalność w tajnym nauczaniu została zweryfikowana
orzeczeniem Powiatowej Komisji Weryfikacyjnej przy Inspektoracie Szkolnym w
Sandomierzu (pismo z 6 listopada 1945 roku).
Po wyzwoleniu Maria Malec powróciła do Staszowa do swojego dawnego
miejsca pracy, pracując bardzo solidnie z dziećmi i rodzicami. Oprócz pracy za-
wodowej szeroko angażowała się w różne prace społeczne. Jako wyróżniająca się
nauczycielka języka polskiego pełniła funkcję instruktora metodycznego na terenie
byłego powiatu Staszów.
Solidna działalność zawodowa, szeroka działalność społeczna uhonorowana
została przyznaniem Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski, Złotego
Krzyża Zasługi, Złotej Odznaki ZNP, oraz innych odznaczeń państwowych i resor-
towych.
Zmarła w grudniu 1988 roku.

Maria Mańkowska
ur. w 1909 roku
Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Woli Osowej. W zawodzie nauczyciel-
skim przepracowała 40 lat. W czasie swojej pracy zawodowej osiągała bardzo
dobre wyniki nauczania i wychowania. W okresie okupacji uczyła we własnym
mieszkaniu na tajnych kompletach. Poza pracą pedagogiczną była nauczycielem -
społecznikiem. Wspólnie ze swym mężem brała czynny udział w pracach na rzecz
środowiska. Jest ceniona i szanowana.

Antoni Mańkowski
ur. w 1903 roku
Kierownik Szkoły Podstawowej w Suchowoli. Pracę w zawodzie nauczyciel-
skim rozpoczął w 1923 roku. Od 1935 roku pracował w Suchowoli. Dużo pracy
włożył w budowę szkoły, jej wyposażenie oraz w budowę domu nauczyciela w
Suchowoli. Angażował się we wszystkie sprawy na rzecz wsi. Wiele wysiłku włożył
w elektryfikację wsi. Prowadził również kursy szkoleniowe rolników. Żył wszyst-
kimi problemami środowiska w którym pracował. Przez wiele lat pełnił funkcję
radnego w Gromadzkiej Radzie Narodowej w Osieku, był przez wiele kadencji
radnym PRN w Staszowie.
Antoni Mańkowski pracował do śmierci, tj. do 29 grudnia 1970 roku. Był zasłu-
żonym nauczycielem Ziemi Staszowskiej.

Tekla Marcinkowska-Wołowiec
W czasie okupacji prowadziła tajne nauczanie w Łubnicach, ucząc w komple-
tach 10-osobowych. Po wyzwoleniu do czasu przejścia na emeryturę była kierow-
nikiem Szkoły Podstawowej w Łubnicach. Ceniona i szanowana w środowisku jako
człowiek i pedagog. Mimo sędziwego wieku (80 lat) jest czynnym członkiem ZNP.

Maria Marglewska
ur. 20 lutego 1902 roku w Dąbrowie Tarnowskiej
Ukończyła Seminarium Nauczycielskie w Krakowie. Pracę w zawodzie nauczy-
cielskim rozpoczęła w Samborcu koło Sandomierza, a od 1929 roku pracowała
wraz z mężem Franciszkiem w Szkole Podstawowej w Bogorii. Po śmierci męża
objęła stanowisko kierownika szkoły.
W czasie wojny i okupacji prowadziła z mężem tajne nauczanie, przecho-
wywała pełną dokumentację i pomoce naukowe szkoły. Po wyzwoleniu pełna
energii wybudowała w większości w czynie społecznym budynek szkoły o
czterech izbach lekcyjnych. Zorganizowała szkołę zawodową w Bogorii, której
również była kierownikiem. Organizowała kursy dla analfabetów i wieczorową
szkołę dla pracujących o programie klasy VII. Większość absolwentów tej szkoły
kontynuowała naukę w szkołach średnich, a nawet ukończyła studia wyższe
otrzymując różne stopnie naukowe.
Maria Marglewska znana była jako wybitny pedagog, wychowawca
1społecznik, oddana szkole bez reszty. Posiadała dużo taktu pedagogicznego.
Otaczała troską młodych nauczycieli, służąc im cennymi radami i wskazówkami.
Szkoła pod jej kierownictwem należała do przodujących szkół w powiecie oraz
była ośrodkiem kulturalnym w środowisku.
Zmarła 19 czerwca 1969 roku w Bogorii.

Franciszek Marglewski
ur. w 1901 roku w Sulisławicach
Kierownik Szkoły Podstawowej w Bogorii. Ukończył Seminarium Nauczyciel-
skie w Solcu nad Wisłą. W latach 1918 - 1920 służył i walczył w Legionach. Pracę w
zawodzie nauczycielskim rozpoczął w Szkole Podstawowej w Samborcu.
Do Bogorii przybył w 1929 roku, gdzie pracował na stanowisku kierownika
5-klasowej szkoły, która mieściła się wówczas w czterech wynajętych izbach i to
przy różnych ulicach. Pełen energii i inwencji zorganizował pełną, 7-klasową szkolę
powszechną oraz poczynił starania o budowę nowej szkoły w 1936 roku, a ukoń-
czył ją w 1939.
Był wspaniałym pedagogiem i organizatorem. Brał czynny udział w życiu spo-
łecznym i gospodarczym środowiska, w którym pracował. Znał nie tylko problemy
nauczycieli, którym udzielał cennych rad, ale i problemy miejscowego społeczeń-
stwa, co pomagało mu w ich rozwiązywaniu, oraz w organizowaniu życia kultural-
nego i gospodarczego.
Kierownik Franciszek Marglewski znał swoich uczniów, którzy byli w różnej
rozpiętości wiekowej, ich predyspozycje, uzdolnienia, oraz warunki materialne
rodzin, z których się wywodzili. Ukierunkowywał ich do podejmowania nauki
zgodnie z zainteresowaniami i uzdolnieniami. Interesował się losem każdego
absolwenta. Dzięki niemu poziom tej szkoły był bardzo wysoki. Sam również
podnosił swoje kwalifikacje zawodowe studiując na WKN na kierunku biologicz-
no - chemicznym.
Okres okupacji był i dla niego również szczególnie ciężki. Każdy dzień przyno-
sił nowe niebezpieczeństwo, a mimo to organizował tajne komplety, na których
prowadził tajne nauczanie. Brał również udział w ruchu oporu współpracując z
AK. W czasie akcji 4 czerwca 1942 roku, jaką Niemcy rozpoczęli w celu areszto-
wania nauczycieli (lista obejmowała 36 nazwisk), udało mu się ukryć. Aresztowano
wówczas nauczyciela szkoły w Bogorii Józefa Leśniaka i kierownika szkoły w Pę-
cławicach Romana Kolendę. Obaj zginęli. Kierownik szkoły Franciszek Marglewski
wraz z żoną Marią, nauczycielką tej szkoły, ukrył dokumentację i pomoce naukowe
szkoły, które stanowiły cenną wartość w pierwszych dniach pracy szkoły w odro-
dzonej Polsce Ludowej.
Wielkie niepokoje i niebezpieczeństwa, jakie groziły kadrze nauczycielskiej i
szkole ze strony hitlerowskich najeźdźców, były powodem jego nagłej śmierci 15
sierpnia 1943 roku.
Mimo młodego wieku Franciszek Marglewski pozostawił bogaty 24-letni doro-
bek pracy pedagogicznej i społecznej.

Stanisław Mazur
ur. 4 listopada 1902 roku w Staszowie
Ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim 24 lutego 1931 roku. Pracę
w zawodzie nauczycielskim rozpoczął we wrześniu 1931 roku w Brześciu nad
Bugiem, gdzie pracował do wybuchu II wojny światowej. W okresie okupacji
przebywał w Staszowie i prowadził tajne nauczanie pod kierownictwem dyrektora
Stefana Kopczyńskiego.
W sierpniu 1944 roku po wysiedleniu mieszkańców Staszowa był współorga-
nizatorem gimnazjum w Połańcu, które przeniesione zostało do Staszowa w 1945
roku. W staszowskim gimnazjum pracował do 1950 roku jako nauczyciel historii.
W Staszowie organizował GS i pełnił funkcję prezesa tej spółdzielni. Znany był jako
dobry nauczyciel i społecznik. W 1950 roku wyjechał do Kielc, gdzie pracował w
Archiwum Państwowym, a następnie na stanowisku dyrektora LO im. Jana Śnia-
deckiego.
Zmarł 28 stycznia 1973 roku w Kielcach. Pochowany w Staszowie.

Stanisław Mazur
ur. w 1905 roku w Kielcach
Dyrektor Szkoły Podstawowej Nr 2 w Staszowie. Pracę w zawodzie nauczy-
cielskim rozpoczął w 1925 roku w Szkole Powszechnej w Sichowie Dużym, po-
czątkowo jako nauczyciel, a następnie jako kierownik szkoły.
W czasie okupacji walczył w szeregach AK, oraz prowadził wraz z nauczyciel-
ką Marią Herman-Firlęjczyk tajne nauczanie z zakresu szkoły podstawowej. W
1944 roku aresztowany przez NKWD był wywieziony do ZSRR i tam przez rok
ciężko pracował przy wyrębie lasu. Po roku powrócił do Sichowa, gdzie pracował
do 1955 roku. W 1955 roku został przeniesiony do Wydziału Oświaty i Kultury
Prezydium PRN w Staszowie oraz powołany na stanowisko zastępcy inspektora
szkolnego. Od roku 1958 do 1968 pełnił funkcję kierownika Szkoły Podstawowej
Nr 2 w Staszowie.
Stanisław Mazur miał wiele osiągnięć na odcinku rozwoju oświaty na Ziemi
Staszowskiej, jak również na odcinku stałego podnoszenia poziomu pracy szkół i
innych placówek oświatowo-wychowawczych. Jako kierownik szkoły i zastępca
inspektora szkolnego otaczał opieką szczególnie młodych nauczycieli, udzielając
im cennych wskazówek metodycznych. Cieszył się dużym autorytetem wśród
nauczycieli i społeczeństwa.
Zmarł w 1972 roku. Pochowany w Kielcach.

Józef Miczulis
ur. 21 marca 1884 roku
Seminarium Nauczycielskie ukończył w 1902 roku, zaś Wyższy Kurs Nauczy-
cielski na Uniwersytecie Warszawskim 20 czerwca 1923 roku.
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął 1 października 1902 roku w Dą-
browie powiat Garwolin. W 1905 roku został aresztowany i osadzony w cytadeli w
Siedlcach za naukę języka polskiego, gdzie przebywał pół roku. Od września 1905
roku do 1 sierpnia 1918 roku pracował w Łaskach, a 9 stycznia 1916 roku został
internowany i przewieziony do Norszańska w guberni Tamborsk. Tam też do 1918
roku uczył dzieci polskich uchodźców. Od 1 października 1918 roku do 31 sierpnia
1919 roku był nauczycielem Szkoły Ludowej w Staszowie. Od 1 września 1919
roku do 31 sierpnia 1927 roku pełnił funkcję kierownika Tymczasowej Szkoły w
Staszowie. Od 1 września 1927 roku otrzymał mianowanie na kierownika Męskiej
Szkoły Powszechnej w Staszowie.
Funkcję kierownika Męskiej Szkoły Powszechnej, a od 1934 roku Koedukacyj-
nej Powszechnej Szkoły Nr 1 w Staszowie pełnił do roku 1951 tj. do czasu przejścia
na emeryturę. Jego specjalnością była matematyka. W czasie okupacji na tajnych
kompletach uczył języka polskiego, historii i geografii w wymiarze 14 godzin tygo-
dniowo.
Okres okupacji to czas wielkiego niepokoju i niebezpieczeństw. Kierownik
Józef Miczulis wielokrotnie zmuszony był ukrywać się z rodziną przed Niem-
cami. Podzielał losy wielu nauczycieli i wielu walczących Polaków. Jako pedagog
był konsekwentny w postępowaniu i wymagający w stosunku do siebie i grona
nauczycielskiego. Posiadał dużo taktu pedagogicznego. Był dobrym nauczycielem i
wychowawcą. Miał duże doświadczenie jako kierownik szkoły.
Zmarł 13 sierpnia 1956 roku w Staszowie.

Janina Migoń-Stojanow
Absolwentka staszowskiego gimnazjum. W okresie okupacji była łączniczką
AK. Uczyła konspiracyjnie w leśniczówce w Mostkach do czasu wywiezienia jej na
roboty do Niemiec.

Ks. Wacław Nagrodkiewicz
ur. 27 marca 1904 roku w Gulinie gmina Zakrzew woj. radomskie
Święcenia kapłańskie otrzymał 2.5 maja 1929 roku. Kanonik honorowy Kapituły
Kolegiaty Opatowskiej.
W Staszowie pracował od 1931 do 1964 roku, początkowo jako duszpasterz
w miejscowym szpitalu oraz jako prefekt prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego
i szkołach powszechnych Staszowa. W czasie 33 letniej pracy pedagogicznej miał
bardzo duże osiągnięcia wychowawcze w kształtowaniu charakterów i dusz ludz-
kich. Wpajał młodzieży zasady moralności, miłości do Ojczyzny, szacunku do dru-
giego człowieka i godności ludzkiej. Dowodem dużych osiągnięć wychowawczych
była wspaniała młodzież tamtych czasów, która w czasie okupacji dala dowody naj-
wyższego patriotyzmu, hartu ducha i poświęcenia, a gdy nadszedł czas rozprawy
orężnej, stanęła w szeregach armii podziemnej.
W czasie okupacji należał do Tajnej Organizacji Nauczycielskiej i był członkiem
komisji egzaminacyjnej. Po wyzwoleniu uczył w Szkole Podstawowej Nr 1. Swoją
postawą, dobrocią i życzliwością urzekał wszystkich. Na emeryturę odszedł jako
nauczyciel etatowy i mianowany. Ze Staszowa wyjechał w 1966 roku do rodziny
w Iłży.
Zmarł 20 czerwca 1992 roku.

Kazimierz Olejarczyk
ur. 10 listopada 1892 roku w Przemyślu
W 6 roku życia został całkowitym sierotą. W młodym wieku pracował jako
pomoc murarska, ukończył średnią szkołę wieczorową, należał do młodzieżowej
organizacji "Sokół" rozpowszechnionej w Galicji. W latach 1910 - 1912 ukończył
szkołę teatralną we Lwowie, pracując równocześnie jako aktor. W 1912 roku
został powołany do wojska austriackiego i służył w Przemyślu. W 1914 roku
został wysłany na front do Serbii. W czasie I wojny światowej walczył na froncie
serbskim, włoskim i rosyjskim. Ranny na froncie włoskim przebywał 4 miesiące
w szpitalu w Wiedniu. W 1916 roku dostał się do niewoli rosyjskiej w okolicach
Lwowa i jako jeniec pracował w cukrowni w okolicy Kijowa. Po rewolucji w 1918
roku został zwolniony z niewoli i po powrocie do kraju wcielony do żandarmerii
Wojska Polskiego w Nowym Targu w stopniu wachmistrza.
Po zakończeniu wojny podejmuje pracę jako nauczyciel w Korytnicy, oraz podwyż-
sza kwalifikacje we Wszechnicy Pedagogicznej w Poznaniu i w Pedagogium w Kielcach.
Po wygraniu konkursu został mianowany pełnokwalifikowanym nauczycielem szkoły
powszechnej. Po roku pracy został kierownikiem szkoły w Brzezinach koło Szydłowa.
W roku 1923 ożenił się z nauczycielką Ireną Sikorską. W roku 1930 został mianowany
kierownikiem szkoły w Koniemłotach, gdzie pracował do roku 1951. Następnie prze-
niesiony do szkoły w Tuczępach, pracował jako kierownik szkoły aż do przejścia na
emeryturę w roku 1967. Zmarł w Busku Zdroju 30 stycznia 1968 roku.
W czasie okupacji prowadził tajne nauczanie. Wraz z dwoma synami walczył z
okupantem w szeregach AK, w wyniku czego był prześladowany i maltretowany.
W środowisku znany był jako dobry padagog i wychowawca, patriota i społecznik.
Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem
Zasługi i innymi resortowymi.

Jan Ościk
ur. 16 października 1889 roku w Wolborzu pow. piotrkowski
Przed podjęciem pracy nauczycielskiej w Staszowie pracował w latach 1911
- 1914 w Szkole Powszechnej w Starej Brzeźnicy (pow. radomszczański), 1915
-1919 w gimnazjum w Ostrowcu Świętokrzyskim, 1919 - 1922 jako kierownik
preparandy nauczycielskiej w Suchedniowie, 1922 - 1931 w Szkole Powszechnej
w Klimontowie.
WStaszowierozpocząłpracęwSzkolePowszechnejod1listopada1931rokudo1
sierpnia1944roku.Wokresieod1września1940rokudo1sierpnia1944rokubyłna-
uczycielem języka niemieckiego i francuskiego Gimnazjum i Liceum w Staszowie jako
tajnego nauczania zorganizowanego, oraz członkiem komisji egzaminów maturalnych.
Od 1 listopada 1944 roku jest nauczycielem Gimnazjum i Liceum staszowskiego w
Połańcu, przeniesionego tam z powodu działań wojennych. Od 1 marca 1945 roku po
przeniesieniu Gimnazjum i Liceum do dawnej siedziby w Staszowie, dyrektor Stefan
Kopczyńskiangażujegodopracyjakonauczycielajęzykaangielskiego.Zdniem1wrze-
śnia 1953 roku przeniesiony w stan spoczynku. W niepełnym wymiarze godzin pracuje
od roku szkolnego 1955/56 do 1967/68. Był cenionym przez młodzież nauczycielem.

Józef Pawłowski
Uczył na tajnych kompletach w Staszowie.

Roman Piętka
ur. w 1905 roku
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął w 1928 roku w Szkole Podstawo-
wej w Wiązownicy Dużej, w której pracował na stanowisku nauczyciela, a następ-
nie dyrektora szkoły do czasu przejścia na emeryturę w 1970 roku.
Jako nauczyciel i kierownik szkoły miał bardzo duże osiągnięcia padagogiczne
i wychowawcze. Był również inspiratorem życia kulturalnego na wsi. Był ceniony
i szanowany. W uznaniu zasług 42-letniej wyróżniającej się pracy pedagogicznej
otrzymał wiele nagród, dyplomów i odznaczeń, między innymi Złoty Krzyż Zasłu-
gi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złotą Odznakę ZNP.

Wacław Praszek
Dyrektor Szkoły Podstawowej w Nizinach.
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął na wiele lat przed II wojną świa-
tową w Jarosławicach. W czasie okupacji walczył w szeregach AK oraz prowadził
tajne nauczanie w Grzymale, dojeżdżając rowerem z Jarosławie. Był dla oświaty
zasłużonym nauczycielem, wielkim patriotą i społecznikiem. Jego hobby to budo-
wa szkół. Dzięki jego inicjatywie i wysiłkom jako kierownika szkoły i radnego GRN
w Tuczępach wybudowano 3 szkoły podstawowe. Jako dyrektor Szkoły Podstawo-
wej w Nizinach wybudował nowoczesną szkołę z salą gimnastyczną i wyposażył ją
w nowoczesny sprzęt i pomoce naukowe.
Wacław Praszek cieszył się dużym autorytetem wśród nauczycieli i szerokiego
społeczeństwa. Nosił miano "budowniczego szkół". Oprócz wyróżniającej pracy
zawodowej miał bardzo duże osiągnięcia w pracy społecznej i związkowej.

Zofia Przyłucka
ur. w 1908 roku w Rudniku nad Sanem
Seminarium Nauczycielskie w Tarnobrzegu ukończyła w 1929 roku. W tym też
roku rozpoczęła pracę zawodową w Ławnicy koło Klimontowa, gdzie pracowała 2
lata, następnie została przeniesiona do Dwikóz oraz Garbowa. W okresie okupacji
prowadziła w Garbowie tajne nauczanie. Od 1 września 1945 roku do 19.52 roku
pracowała w Szkole Podstawowej w Pęclawicach na stanowisku kierownika szkoły.
W latach 1952 - 1956 pracowała w Szczeglicach również na stanowisku kierownika
szkoły. W roku 1956 na własną prośbę została przeniesiona do Szkoły Podstawo-
wej Nr 2 w Staszowie, gdzie uczyła języka polskiego oraz klasy młodsze.
Zofia Przyłucka osiągała bardzo dobre wyniki nauczania i wychowania. Była wzoro-
wym pedagogiem godnym naśladowania. Dzięki swej subtelności bardzo pozytywnie
oddziaływała na otoczenie. W Szkole Podstawowej Nr 2 pracowała do 31 sierpnia 1970
roku, tj. do chwili przejścia na emeryturę. Do 1976 roku uczyła w szkole w niepełnym
wymiarze godzin oraz prowadziła indywidualne nauczanie, przerabiając z dziewczynką
kaleką klasę II, III i IV. Od 1976 roku przebywa całkowicie w stanie spoczynku.

Antoni Punzet
ur. w 1881 roku we Lwowie
Oficer Legionów. W okresie międzywojennym uczył w Połańcu. Nauczyciel
-artysta. W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany. Walczył w kampanii wrze-
śniowej. Okupację spędził w oflagach. Zmarł w 1974 roku w Krakowie.

Piotr Puton
ur. 25 czerwca 1886 roku w Leszczynie powiat Iłża
Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Solcu nad Wisłą. Pracę w zawodzie
nauczycielskim rozpocął w Szkole Powszechnej w Nawodzicach. Następnie pra-
cował w szkołach powszechnych w Wyszmontowie, Czyżowie Szlacheckim i Ko-
bylanach. Od 1936 roku pracował w Szkole Podstawowej w Staszowie. W okresie
okupacji uczył na tajnych kompletach.
Był szanowany i ceniony jako nauczyciel, wychowawca, dobry człowiek i pa-
triota. Zmarł 23 października 1949 roku w Staszowie.

Janina Raczyńska z Kaczmarskich
ur. 9 listopada 1904 roku w Staszowie
Ukończyła kurs nauczycielski w Kobryniu (na Polesiu). Każdy ze słuchaczy tego
kursu był zobowiązany do odpracowania 2 lat na Polesiu. Pracowała w powiecie
kobryńskim kolejno we wsi Błota, Andronów, Prusko, a następnie -najdłużej - w
Raczkach, od 1927 do 1936 roku, z czteroletnią przerwą. W 1936 roku wyszła
za mąż za Ignacego Raczyńskiego, wówczas burmistrza Staszowa i powróciła do
rodzinnego miasta.
Pracowała do kwietnia 1940 roku, kiedy to po aresztowaniu przez hitlerow-
ców jej męża, a następnie jego śmierci w obozie koncentracyjnym w Buchenwal-
dzie, przeszła do tajnego nauczania. Prowadziła tajne komplety we własnym domu
przy ul. Kościelnej 34. Uczyła języka polskiego, a oprócz umiejętności starała się
swym uczniom przekazać również miłość do języka ojczystego. Prowadziła róż-
ne kółka zainteresowań, przygotowywała różne inscenizacje teatralne ze swymi
wychowankami. Służyła mieszkańcom Staszowa swymi umiejętnościami i wszelką
pomocą, jaką tylko w tych trudnych latach mogła podjąć. To może zabawny dowód
wdzięczności, ale i bardzo specyficzny - miała nieprawdopodobną liczbę chrześni-
ków w Staszowie - 54.
Po zakończeniu wojny wraz z innymi nauczycielami stawiła się do pracy. Praco-
wała w Szkole Podstawowej w Staszowie do 1955 roku, kiedy drugi wylew unie-
możliwił jej wykonywanie zawodu. Potem wracała jeszcze do szkoły, ale choroba
nie pozwoliła jej już na pracę w pełnym wymiarze godzin. Zmarła 17 października
1970 roku w Staszowie.

Stefania Ramocka
ur. 21 grudnia 1899 roku w Rudniku nad Sanem
Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Rudniku nad Sanem pracę w
zawodzie nauczycielskim rozpoczęła 1 września 1920 roku w 1-klasowej Szkole
Powszechnej w Nowym Kamieniu. W Staszowie pracowała od 1 listopada 1925
roku w Szkole Podstawowej Nr 2.
Od 1 kwietnia 1940 roku do 30 sierpnia 1944 roku uczyła tajnie w swoim
prywatnym mieszkaniu języka polskiego, historii, przyrody i geografii w zakresie
klasy II, III, IV i V szkoły powszechnej w wymiarze 24 godzin tygodniowo. Z tego
okresu Komisja Weryfikacyjna orzeczeniem z dnia 16 lipca 1946 roku nr 57 zaliczyła
jej ogółem 6 lat 4 miesiące i 15 dni pracy. Od 1 marca 1944 roku przez kilka miesięcy
pracowała w Szkole Podstawowej Nr 1 w Staszowie, a od 1 września 1945 roku do
chwili przejścia na emeryturę, tj. do 1957 roku uczyła w Szkole Podstawowej Nr 2.
Była zasłużonym i wybitnym nauczycielem szkół staszowskich oraz wielkim
społecznikiem. Działała w LK, Ochotniczej Straży Pożarnej, w GS jako członek Rady
Nadzorczej. W pierwszych latach po wyzwoleniu była opiekunką drużyn harcerskich.
Była również działaczką ZNP. Po przejściu na emeryturę bezinteresownie prowadziła
dożywianie dla uczniów Szkoły Podstawowej Nr 1 i Nr 2, a z chwilą zorganizowania
świetlicy szkolnej w ramach 1/2 etatu była kierownikiem świetlicy do roku 1970.
Zmarła w Rudniku nad Sanem.

Józef Ramocki
ur. 14 czerwca 1899 roku w Rudniku nad Sanem
Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Rudniku pracę w zawodzie na-
uczycielskim rozpoczął w 1920 roku w Boduszowie gmina Iwaniska. Następnymi
placówkami były szkoły w Romanówce, Okrągłej i Rytwianach. Od 1926 roku pra-
cował w Staszowie jako nauczyciel, a następnie kierownik Szkoły Podstawowej Nr
1. Na emeryturę odszedł po przepracowaniu 50 lat w zawodzie nauczycielskim, w
tym 44 lat w Staszowie. Zmarł 3 stycznia 1973 roku w Rudniku nad Sanem.
Dyrektor Józef Ramocki w czasie swojej 47-letniej pracy nauczycielskiej na Zie-
mi Staszowskiej znany był jako wielce zasłużony pedagog wychowawca, gospodarz
i społecznik. W czasie okupacji prowadził tajne nauczanie w Staszowie. Po wyzwo-
leniu brał czynny udział w odbudowie i życiu Staszowa. Był aktywnym działaczem
ZNP. Organizował i prowadził kursy dla dorosłych w zakresie klasy VI i VII.
Przez wiele lat był społecznym kuratorem młodzieży zaniedbanej, która popa-
dła w konflikt z prawem. Skutecznie oddziaływał na swych podopiecznych, dojeż-
dżając do nich do odległych miejscowości. Za długoletnią i wybitną pracę pedago-
giczną i związkową otrzymał wiele dyplomów, podziękowań oraz odznaczeń:
Brązowy Medal za długoletnią służbę nauczycielską, Złoty Krzyż Zasługi, Odzna-
kę Tysiąclecia, Złotą Odznakę ZNP, Złotą Odznakę Zasłużony Działacz TPD, Od-
znakę Przyjaciel Dziecka, Medal 10-lecia Polski Ludowej, Krzyż Kawalerski Orderu
Odrodzenia Polski, pośmiertnie w 1981 roku Medal Komisji Edukacji Narodowej.

Maria Romek z Dziadowiczów
ur. 29 sierpnia 1914 roku
Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Sandomierzu ukończyła w 193.5
roku. Do 1939 roku była bezrobotną z braku miejsc w szkolnictwie. Pracę w za-
wodzie nauczycielskim rozpoczęła 9 września 1939 roku w Szkole Powszechnej
w Kiełczynie na stanowisku kierownika szkoły. Całą okupację uczyła na tajnych
kompletach w Kiełczynie oraz w Bogorii. W Bogorii uczyła małe grupki dzieci od
klas I do IV. Były to dzieci ukrywających się partyzantów. Uczyła według przedwo-
jennych programów i podręczników. Po pracy zawodowej uczestniczyła w walce
konspiracyjnej w szeregach AK jako sanitariuszka i łączniczka pod komendą majo-
ra dr medycyny Jana Aleksandrowicza. Dla upamiętnienia wysiłku żołnierza Polski
Podziemnej w latach 1939 - 1945 została odznaczona Krzyżem Armii Krajowej
ustanowionym 1 sierpnia 1966 roku.
Maria Romek pracowała w Kiełczynie do sierpnia 1947 roku. Następnymi pla-
cówkami były szkoły w Opatowie, Sandomierzu i praca w Inspektoracie Oświaty
w Sandomierzu w charakterze kierownika referatu opieki nad dzieckiem. Na tere-
nie Ziemi Staszowskiej walczyła z bronią i książką w ręku.

Helena Rożek
ur. w 1906 roku w Bogorii
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczęła w Szkole Powszechnej w Pę-
cławicach, następnie w Kiełczynie. Tam też w okresie okupacji uczyła na tajnych
kompletach. Od 1954 roku do czasu przejścia na emeryturę pracowała w Szkole
Podstawowej w Bogorii.
Helena Rożek była zasłużonym pedagogiem, wielkim społecznikiem i patriotą.
Cieszyła się dużym autorytetem w środowisku nauczycielskim i miejscowego społe-
czeństwa. W czasie swojej długoletniej pracy nauczycielskiej w okresie międzywojen-
nym, podczas okupacji, oraz w Polsce Ludowej zasłużyła się dla Ziemi Staszowskiej. W
uznaniu zasług pracy pedagogicznej i społecznej otrzymała wiele dyplomów, podzięko-
wań i odznaczeń, między innymi Złoty Krzyż Zasługi, Odznakę ZBoWiD oraz PCK.

Jan Skowron
ur. w 1885 roku w Rytwianach
Artysta malarz. Po I wojnie światowej w 1918 roku zamieszkał w Staszowie,
uczestnicząc w organizowaniu gimnazjum ogólnokształcącego. W szkole tej z mały-
mi przerwami pracował do II wojny światowej. Miał wiele wystaw swojego dorobku
malarskiego: w Staszowie, Kielcach, Radomiu i Krakowie. W swej twórczości ma-
larskiej stosował szereg technik - malarstwo olejne, pastelowe i akwarelowe. Jego
prace już w czasie studiów oceniane były bardzo wysoko i zdobywały wiele nagród.
Jan Skowron znany był jako dobry pedagog, wyrabiający u uczniów wrażliwość
na piękno, estetykę oraz kulturę życia codziennego.
Zmarł 10 maja 1965 roku w Staszowie w wieku 80 lat.

Marcin Snopkiewicz
ur. w 1907 roku
Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego pracował w Warszawie. W 1939
roku przybył do Bogorii - rodzinnej miejscowości. Od 1941 roku prowadził tajne
nauczanie na terenie Woli Malkowskiej. W okresie okupacji był członkiem BCh i
działał w rejonie Bogorii, Iwanisk i Rakowa.

Sylwia Stasińska
ur. 16 września 1915 roku w Freistadt koło Linzu w Austrii
Z chwilą odzyskania niepodległości wraz z rodzicami powróciła do Polski.
Studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim filozofię i psychologię. W latach 1942
-1943 uczyła na tajnych kompletach w Nowym Sączu języka polskiego.
W Staszowie rozpoczęła pracę w Zespole Szkół Zawodowych w roku 1952 jako na-
uczyciel języka polskiego. Uczy tego przedmiotu 37 lat w różnych szkołach staszowskich.
Włożyła wiele pracy i wysiłku w kształtowanie młodych charakterów i wszech-
stronny rozwój młodzieży. Obecnie przebywa na emeryturze, lecz nadal pracuje
w szkole i jest aktywnym członkiem ZNP i aktywnym członkiem sekcji emerytów.
Zasłużony nauczyciel Staszowa.

Józef Stępniewski
ur. w 1899 roku
Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego rozpoczął pracę jako kierownik
1-klasowej szkoły w Brzeniu w powiecie opatowskim. W latach 1934 - 1936 pra-
cował w Bukowej, a od roku 1936 do 1964 w Szkole Podstawowej w Wiązow-
nicy Kolonii na stanowisku kierownika szkoły. Jako nauczyciel i kierownik szkoły
miał bardzo duże osiągnięcia pedagogiczne i wychowawcze. Przeprowadził
rozbudowę budynku szkolnego, oraz dzięki jego staraniom podniesiono stopień
organizacyjny szkoły z 4-klasowej na 6-klasową.
W okresie I wojny światowej walczył w Legionach, brał udział w działaniach wo-
jennych i został ranny. W czasie okupacji prowadził tajne nauczanie w Wiązownicy.
W środowisku ceniony i szanowany. Jego zasługi jako wzorowego pedagoga na
Ziemi Staszowskiej są bardzo duże. Otrzymał odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi,
Złotą Odznakę ZNP, odznaki wojskowe: Front Litewsko-Białoruski 1919-1920, za
Dynerburg - "Za naszą i waszą wolność".
Zmarł w 1978 roku.

Joanna Szpak
ur. 24 kwietnia 1918 roku
Nauczycielka Zespołu Szkól Mechanicznych w Staszowie. Początek jej pracy
pedagogicznej przypada na najtrudniejszy okres - lata wojny i okupacji. Od 1940
roku do końca wojny pracowała w konspiracji ucząc młodzież na tajnych komple-
tach w Staszowie. Po wyzwoleniu pracowała w Staszowie w Liceum Ogólnokształ-
cącym i Szkole Podstawowej. Od 1966 do 1973 roku pracowała w Zespole Szkół
Mechanicznych w Staszowie.
Wyróżniała się pracowitością i wysokim poczuciem odpowiedzialności za wy-
niki pracy dydaktycznej i wychowawczej. Cechowała ją wysoka kultura osobowa,
dzięki której osiągała sukcesy w rozwiązywaniu trudnych problemów wychowaw-
czych. Wkładała dużo troski i serca w realizację zadań opiekuńczych i wyróżniała
się jako wychowawca klasy.

Obecnie jest członkiem ZBoWiD oraz aktywnym działaczem klubu seniora
przy sekcji emerytów ZNP. Za wyróżniającą pracę otrzymała Medal 40-lecia PRL,
Odznakę za Tajne Nauczanie.

Rozalia Sztaba
ur. 28 sierpnia 1904 roku
Nauczycielka Szkoły Podstawowej Nr 1 w Staszowie. Pracę w zawodzie na-
uczycielskim rozpoczęła w 1925 roku. W okresie od marca 1940 roku do lipca
1944 roku prowadziła indywidualne tajne nauczanie. Miejscem pracy była pobliska
wieś Dobra. Lekcje odbywały się w wiejskiej chacie o małych oknach, w ogólnej
ciasnocie. Jej praca w zakresie tajnego nauczania została zweryfikowana orzecze-
niem Nr 69 z dnia 6 listopada 1954 roku. W październiku 1940 roku wstąpiła do
konspiracji. Jako łączniczka przeżyła wiele niebezpiecznych sytuacji. Okres powo-
jenny to nieprzerwana praca w Szkole Podstawowej Nr 1 w Staszowie.
Rozalia Sztaba znana była jako wybitny pedagog i społecznik. W ramach prac
pozalekcyjnych prowadziła zespoły taneczne, była opiekunką Spółdzielni Uczniow-
skiej. Zaangażowana była w różne prace na rzecz środowiska, między innymi w
handlu i organizacjach kobiecych.
Za całokształt swej działalności odznaczona została Złotym Krzyżem Zasługi,
Medalem Zwycięstwa i Wolności, Złotą Odznaką ZNP, Odznaką Zasłużony Dzia-
łacz Społeczny i Złotą Odznaką LK.

Helena Świątyńska
Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Ossali. Dużo pracy włożyła w organiza-
cję szkoły i pracy dydaktyczno-wychowawczej. Zaangażowana również w pracę
społeczną na rzecz środowiska. Posiadała odpowiednie wrodzone predyspozycje i
wiedzę. Organizowała przedstawienia, zespoły taneczne i konkursy recytatorskie.
W czasie okupacji czynnie pracowała w ruchu oporu wraz z mężem i przyjezdny-
mi pracownikami naukowymi wyższych uczelni prowadząc tajne nauczanie w zakre-
sie malej matury. Po wyzwoleniu dużo pracy włożyła w organizację szkoły, która w
latach 60-tych należała do przodujących szkół na terenie powiatu staszowskiego pod
względem wyposażenia i osiągnięć dydaktyczno-wychowawczych.
Za pracę dydaktyczno-wychowawczą oraz społeczną i związkową została uho-
norowana: Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia
Polski, Złotą Odznaką ZNP oraz wieloma dyplomami i nagrodami.
Zmarła w 1980 roku w Staszowie.

Józef Świątyński
ur. w 1899 roku w Wielkich Oczach powiat Jaworów
W roku 1919 jako ekstern złożył maturę w Seminarium Nauczycielskim w
Tarnowie, w tym też roku powołany został do Wojska Polskiego, w którego szere-
gach służył 2 lata i 10 miesięcy. W roku 1922 po zwolnieniu z wojska podjął pracę
w Szkole Powszechnej w Dwikozach, gdzie pracował 7 lat, następnie w Szkole
Podstawowej w Połańcu. W roku 1930 w drodze konkursu otrzymał nominację
na kierownika Szkoły Podstawowej w Ossali, w której pracował do 1970 roku tj.
do czasu przejścia na emeryturę. Łącznie w polskiej szkole przepracował 48 lat i
10 miesięcy.
W sierpniu 1939 roku został znów powołany do wojska. Po klęsce wrześnio-
wej znalazł się w obozie jenieckim, z którego powrócił w końcu maja 1941 roku
i w tym też roku prowadził wraz z żoną Heleną tajne nauczanie w zakresie małej
matury oraz związał się z ruchem oporu wstępując w szeregi AK. Mieszkanie
małżeństwa Świątyńskich było stałym schronieniem dla wielu partyzantów. Okres
powojenny to praca na rzecz uruchomienia i prowadzenia szkoły.
Za pracę zawodową, związkową oraz społeczną otrzymał wysokie odznaczenia
resortowe, państwowe i związkowe: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
Zloty Krzyż Zasługi, Złotą Odznakę ZNP oraz Medal Zasłużony Nauczyciel PRL.

Maria Telatyńska
ur. 8 kwietnia 1905 roku
Przepracowała w zawodzie nauczycielskim 26 lat. Jest członkiem ZNP od 1946
roku tj. od przystąpienia do pracy. W okresie okupacji pomagała w nauce dzieciom
i starszym. Szczególnie dużo angażowała się w pracę społeczną, opiekowała się sie-
rotami, w czasie wakacji prowadziła dziecince i kolonie. Sama jako wdowa wycho-
wywała czworo dzieci. Przez 10 lat uczyła języka polskiego w szkole wieczorowej
dla dorosłych w Osieku i Szkole Przysposobienia Rolniczego w Osieku.
Posiada odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi, Medal Komisji Edukacji Narodowej.

Władysława Tuźnik
ur. 28 sierpnia 1914 roku w Połańcu
Ukończyła Seminarium Nauczycielskie w Sandomierzu oraz Państwowy Insty-
tut Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpo-
częła przed II wojną światową. Wojna nie przerwała jej działalności pedagogicznej,
prowadziła zorganizowane tajne nauczanie w Ruszczy, a od 1 września 1944 do
17 stycznia 1945 roku w Krepie Kościelnej. Zorganizowała tajne harcerstwo pod
patronatem AK, którego hasłem było "Bądź gotów". Harcerstwo podejmowało
wiele akcji niebojowych, ale społecznie użytecznych na terenie Połańca i okolic.
Za swą działalność konspiracyjną była prześladowana. W związku z tym ukrywała
się w czasie okupacji, a zaraz po wojnie zmuszona była wyjechać z Połańca i po-
dejmować pracę pedagogiczną w różnych miejscowościach. Po 34 latach pracy
w zawodzie nauczycielskim przeszła na emeryturę i wróciła do Połańca, gdzie
nawiązała kontakt z ogniskiem związkowym ZNP i jest jego aktywnym członkiem.
Uczestniczy jako weteran w spotkaniach harcerskich, na których przekazuje swą
wiedzę i doświadczenie.

Jan Tymiński
ur. 7 grudnia 1914 roku w Oględowie
Ukończył Seminarium Nauczycielskie Męskie w Słonimiu w 1935 roku.
W okresie od 21 września 1936 roku do 20 września 1937 roku odbył służbę
wojskową w 80 pułku piechoty. Pracę w zawodzie nauczycielskim podjął 12
października 1937 roku jako nauczyciel kontraktowy w Dziżnie, pow. Głębokie
(obecnie na Białorusi). 2 września 1939 roku zostaje powołany do służby woj-
skowej, następnie po zwolnieniu przybywa do Oględowa. W latach 1939 - 1944
należy do BCh oraz prowadzi tajne nauczanie na terenie Oględowa. Zginął w
czerwcu 1944 roku w Oględowie zastrzelony przez Niemców.

Jan Wantuch
Pracę w zawodzie nauczycielskim rozpoczął w okresie międzywojennym w
Szkole Powszechnej w Miłoszowicach. W czasie okupacji hitlerowskiej działał w
konspiracji w szeregach AK. Walczył z wrogiem również z książką w ręku ucząc
na tajnych kompletach w Miłoszowicach i Kiełczynie. Przeżył wielkie niepokoje
ukrywając się przed Niemcami.
Po wyzwoleniu był kierownikiem Szkoły Podstawowej w Rakowie, gdzie przy
pomocy społeczeństwa wybudował szkołę podstawową. Po 8 latach przeniósł się
do Skarżyska, gdzie pracował do czasu przejścia na emeryturę pełniąc różne funk-
cje w szkolnictwie i Radzie Narodowej.

Stanisław Wdowiak
ur. w 189.5 roku
Długoletni nauczyciel i kierownik Szkoły Podstawowej Nr 2 w Staszowie. W
okresie okupacji uczył na tajnych kompletach. Wiele wysiłku włożył w odbudowę
szkoły. Pracował w szkole do śmierci, tj. do 30 kwietnia 1958 roku.
Stanisław Wdowiak znany był jako zasłużony pedagog, wielki działacz związ-
kowy ZNP oraz społecznik. Cieszył się dużym autorytetem u dzieci i młodzieży,
wśród nauczycieli i miejscowego środowiska.

Feliks Wołoszynowski
Absolwent Gimnazjum St. Konarskiego w Mielcu. Student Politechniki Lwow-
skiej. Uczył na tajnych kompletach w Połańcu przedmiotów ścisłych. Zmarł w
wieku 56 lat w Staszowie.

Jerzy Wójcicki
ur. 17 czerwca 1908 roku w Wysocicach pow. Pińczów
Po ukończeniu Gimnazjum im. B. Nowakowskiego w Krakowie i Uniwersytetu
Jagiellońskiego w zakresie filologii klasycznej rozpoczął pracę jako nauczyciel w
Sokolinie, a następnie w Zięblicach pow. Pińczów, w okresie od 1 października
1939 roku do 30 kwietnia 1942 roku. . Równocześnie prowadził komplety tajnego
nauczania, z początku niezorgan/azowane, a następnie zorganizowane w Sokolinie
od 1 stycznia 1940 roku do 14 stycznia 1945 roku. Od września 1945 roku był na-
uczycielem języka łacińskiego i historii w Państwowym Liceum Ogólnokształcącym
w Busku Zdroju. Od lipca 1951 roku przenosi się do Liceum Ogólnokształcącego
w Staszowie, pracując do sierpnia 1973 roku. Następnie od września 1973 roku do
22 czerwca 1977 roku jest nauczycielem Szkoły Podstawowej Nr 1 w Staszowie
przechodząc na emeryturę. W latach 1953 - 1965 organizował i prowadził oświatę
dla dorosłych w Korespondencyjnym Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących
w Staszowie.
Jako nauczyciel osiągał bardzo dobre wyniki nauczania i wychowania. Z
ogromnym zaangażowaniem i pasją propagował wśród młodzieży sport i kulturę
fizyczną. Pełnił również funkcję kierownika sekcji piłki nożnej w latach 1953 -1960
w miejscowym klubie sportowym. Angażował się do prac społecznie użytecznych
na rzecz szkoły i środowiska. Czynnie działał w ZNP pełniąc funkcję prezesa
ogniska przy LO w Staszowie. Obecnie działa aktywnie w sekcji emerytów ZNP
oraz w sekcji tajnego nauczania przy Zarządzie Okręgu ZNP w Tarnobrzegu. Jest
aktywnym członkiem ZBoWiD. Posiada odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż
Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Medal
40-lecia PRL, Złotą Odznakę ZNP, Medal XXV-lecia Szkolnego Związku Sporto-
wego, odznakę Za zasługi w sporcie szkolnym.

Michał Żal - senior
ur. w 1908 roku w Sieczkowie gmina Tuczępy
Żołnierz Września, obrońca Warszawy i Modlina w 1939 roku. Do 20 paź-
dziernika 1939 roku przebywał w obozie jeńców wojennych w Działdowie. Po
powrocie z obozu wstąpił w szeregi partyzanckie ZWZ i Armii Krajowej pełniąc
funkcję instruktora szkoleniowego partyzantów. Od roku 1945 do 1976, tj. od
chwili przejścia na emeryturę pracował w Szkole Podstawowej w Dobrowie w
charakterze kierownika szkoły, a od 1972 roku dyrektora szkoły. Od 1957 roku
był również kierownikiem Szkoły Przysposobienia Rolniczego. Zmarł w 1991 roku
w Staszowie.
Michał Żal znany był jako zasłużony pedagog, kierownik szkoły, patriota, dzia-
łacz ZNP. Był wysoko ceniony przez administrację szkolną, nauczycieli i miejsco-
we społeczeństwo. Dużo uwagi poświęcał młodym nauczycielom, udzielając im
cennych rad i wskazówek metodycznych jako kierownik Powiatowego Ośrodka
Metodycznego oraz jako dyrektor szkoły. Za pracę dydaktyczno - wychowawczą
i społeczną otrzymał wiele dyplomów, nagród i odznaczeń resortowych, związko-
wych, partyzanckich, wojskowych i państwowych.

Józef Barabasz
Pochodził z Barabaszówki koło Bogorii. W zawodzie nauczycielskim pracował na
Kresach Wschodnich. Znany był jako bardzo dobry pedagog i patriota. Jako oficer
rezerwy Wojska Polskiego został zmobilizowany w sierpniu 1939 roku. Walczył na
froncie wschodnim. Dostał się do niewoli, zginął w Katyniu.

Janina Bień
Nauczycielka Szkoły Podstawowej w Łubnicach. Wybitny pedagog. Uczyła
języka polskiego i historii. W czasie okupacji należała do Tajnej Organizacji Na-
uczycielskiej ucząc konspiracyjnie w Łubnicach, Ossali i Tursku Wielkim. Od 16
lutego 1951 roku do 31 sierpnia 1963 roku pracowała w Szkole Podstawowej Nr
1 w Staszowie.
Była bardzo dobrym nauczycielem i wychowawcą. Cieszyła się dużym autory-
tetem w środowisku staszowskim.

Jan Fraczek
Długoletni kierownik Szkoły Powszechnej w Szczeglicach. W czasie okupacji
prowadził szeroką działalność polityczną w armii podziemnej oraz tajne nauczanie.
Był prześladowany przez okupanta, w wyniku czego był zmuszony do ukrywania
się. Jego syn Henryk, uczeń staszowskiego gimnazjum, w czasie bitwy z okupan-
tem został ciężko ranny.

Józef Jaroń
Wraz z żoną Stefanią, również nauczycielką, przybył do Staszowa z Ossali
w roku 1929. W tym też roku objął stanowisko kierownika Żeńskiej Szkoły Po-
wszechnej. Po reformie koedukacyjnej został kierownikiem Szkoły Powszechnej
Nr 2.
Był nauczycielem i kierownikiem lubianym i szanowanym, doskonałym organi-
zatorem życia kulturalnego szkoły. Uczył muzyki i śpiewu. Założył szkolny zespół
mandolinistów, który cieszył się dużą popularnością. Dbał o wysoki poziom nauki,
zatrudniając nauczycieli posiadających odpowiednie kwalifikacje i predyspozycje.
Troszczył się, by młodzież była wychowana w duchu patriotycznym i czuła przy-
wiązanie do pięknych tradycji. Z szacunkiem w szkole obchodzono uroczystości i
rocznicowe, np. 3 Maja, 11 Listopada.
W sierpniu 1939 roku został zmobilizowany jako oficer Wojska Polskiego. Brał
udział w kampanii wrześniowej na wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej. Po
17 września 1939 roku, tj. po wkroczeniu wojsk radzieckich na te tereny, został
internowany. Zginął w Katyniu w 1940 roku.

Stefania Jaroń
Przed podjęciem pracy w Żeńskiej Szkole Powszechnej w Staszowie w 1929
roku była nauczycielką Szkoły Powszechnej w Ossali. Była bardzo dobrym pedago-
giem. Cieszyła się dużym autorytetem wśród dzieci, młodzieży i rodziców.
W Staszowie pracowała do 1944 roku, a po wyzwoleniu tych terenów spod
okupacji przeniosła się do Dwikóz.
Stefan Kopczyński
ur. w 1890 roku
Pracował w latach 1933-1950 jako dyrektor Gimnazjum Koedukacyjnego w
Staszowie. W czasie okupacji był organizatorem tajnego nauczania w Staszowie
w zakresie szkoły średniej. Działał w ruchu oporu znany pod pseudonimem
"Kotwicz".
W roku szkolnym 1939/40, po ustaniu działań wojennych, wznowiło dzia-
łalność Gimnazjum i Liceum w Staszowie. Na skutek "przeoczenia" władz nie-
mieckich i ryzyka grona nauczycielskiego, naukę prowadzono jawnie, a do szkoły
uczęszczało 128 uczniów. Zajęcia z historii i geografii Polski nie były zapisywane
w dziennikach lekcyjnych. W pierwszych dniach lipca 1940 roku budynek szkoły
został zajęty przez żandarmerię niemiecką. Nauczycielom udało się uratować
część pomocy naukowych, które przez cały okres okupacji były przechowywane
w prywatnym mieszkaniu sekretarki gimnazjalnej Janiny Gniewczyńskiej.
Począwszy od września 1940 roku szkoła była tajną szkołą wiełokomple-
tową. Uczono w prywatnych mieszkaniach nauczycieli i uczniów. Nauką ob-
jęto około 200 młodzieży ze Staszowa i okolic. Poszczególnych przedmiotów
uczyli: Maria Nowogradzka - języka polskiego, Romuald Grochowski - języka
łacińskiego, Jan Ościk - języka niemieckiego i francuskiego, dr Witold Wolibner
- matematyki i zagadnień życia współczesnego, Stanisław Woloszynowski - fizyki
i chemii, Stanisław Mazur - historii, Stefan Kopczyński - geografii, Franciszek
Włodarski -biologii, ks. Wacław Nagrodkiewicz - religii, Janina Gniewczyńska
prowadziła bibliotekę szkolną oraz najważniejsze dokumenty. Ośrodek miał
własną komisję egzaminacyjną, której przewodniczył Stefan Kopczyński. Tajna
komisja egzaminacyjna posiadała własną pieczęć, którą wyciskano na wydawa-
nych świadectwach.
Naukę prowadzono do sierpnia 1944 roku, tj. do momentu ewakuacji ludno-
ści Staszowa i okolic na teren gminy Połaniec. Dyrektor Kopczyński wraz z inny-
mi nauczycielami podjęli decyzję o kontynuowaniu nauki i zorganizowali szkołę
średnią w Połańcu. W roku następnym, gdy wyzwolona została pozostała część
Ziemi Staszowskiej, w marcu 1945 roku zostało otwarte gimnazjum pod Jego
dyrekcją. Stanowisko to pełnił do sierpnia 1950 roku.
Stefan Kopczyński i wymienieni nauczyciele wykazali wspaniałą postawę
społeczną z głęboką wiarą w to, czego uczyli młodzież. Wpajali patriotyzm, umi-
łowanie wolności, przekonanie o ostatecznym zwycięstwie Polski oraz nadzieje
na lepszą przyszłość.
Zmarł 26 listopada 1953 roku.

Józef Leśniak
Nauczyciel Szkoły Powszechnej w Bogorii. Bardzo dobry pedagog i wycho-
wawca. Cieszył się dużym autorytetem w środowisku, na które oddziaływał bar-
dzo pozytywnie. W czasie okupacji należał do ruchu oporu oraz prowadził tajne
nauczanie w Bogorii. Został aresztowany 4 czerwca 1942 roku i wywieziony do
Oświęcimia, gdzie zginął męczeńską śmiercią w 1944 roku.

Maria Nowogradzka
Była nauczycielką języka polskiego Gimnazjum i Liceum w Staszowie w latach
1938-1950. W okresie okupacji od września 1939 roku do sierpnia 1944 roku pro-
wadziła nauczanie w swoim mieszkaniu w zakresie szkoły średniej w ramach tajnej
szkoły wielokompletowej w Staszowie (patrz Stefan Kopczyński). Od września
1944 roku do lutego 1945 roku uczyła w szkole średniej w Połańcu, a po wyzwo-
leniu nadal w Staszowie.
Była wspaniałym pedagogiem i wychowawcą. Dużo troski okazywała wszyst-
kim uczniom, a zdolnych, zdradzających chęć nauki, bezinteresownie uczyła języ-
ka francuskiego i łacińskiego. Dzięki swej wiedzy, konsekwencji w wymaganiach i
życzliwości, zjednała sobie uznanie i szacunek młodzieży i społeczeństwa.

Maria Świderska
Podjęła pracę w zawodzie nauczycielskim w siedmioklasowej Szkole Podsta-
wowej w Dobrej w 1946 roku, w której uczyła do czasu przejścia na emeryturę.
Po kilku latach pracy pełniła funkcję kierownika szkoły. Prowadziła szkołę wieczo-
rową dla dorosłych w zakresie 7 klas.
Była wspaniałą organizatorką zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych. W godzinach
pozalekcyjnych bezinteresownie pracowała z dziećmi prowadząc dodatkowe lek-
cje z przedmiotów nauczanych, przygotowanie do egzaminów, organizację i prze-
prowadzanie konkursów, takich jak recytatorskie, plastyczne, muzyczne i inne.
Z siostrą Łucją, też nauczycielką tej szkoły, założyła zespół ludowy, który dawał
przedstawienia w różnych miejscowościach, urządzał zabawy taneczne, loterie